شجریانی ها دقیقا آلبوم های استاد را به چند دسته تقسیم می کنند : بی تو به سر نمی شود

موسیقی ما- علی اصغر رضوی: همیشه آمدن یک آلبوم شجریان در بازار خبرساز بوده.فرقی نمی کند این آلبوم یک کار جدید از کارهای استاد باشد یا بازخوانی تصانیف قدیمی. بالاخره یک عده که عشق شجریان هستند و یک عده هم به خاطر نام استاد حتما این آلبوم را تهیه می کند. آلبوم جدید شجریان به نام «آه باران» که آن را با همکاری فرهنگ شریف و فخری ملک پور و یک ارکستر ترکیبی آن را منتشر کرده یک چنین ماجرایی دارد.هر چند حرف و حدیث ها در مورد انتشار این آلبوم زیاد بود و انتقادهایی هم به آن وارد شد اما به نظر می رسد طرفداران موسیقی ایرانی از اینکه یک آلبوم جدید دیگر از استاد گوش می کنند راضی هستند. ما هم به مناسبت انتشار این آلبوم جدید تصمیم گرفتیم تا سراغ کارهای استاد برویم و سیر کارهای ایشان را از بعد از انقلاب تا اکنون دسته بندی کنیم.(توضیح ضروری اینکه دسته بندی ها کاملا سلیقه ای است)

یکی از مهمترین اتفاقات در موسیقی ایرانی در سال جدید انتشار آلبوم جدید استاد شجریان با نام«آه باران»است.آلبومی که کاملا حال و هوای برنامه گلها و تصنیف ها و آوازهای آن زمان را تداعی می کند.کاری که حرف و حدیث های زیادی را به همراه داشت.از طرفی خیلی از طرفداران موسیقی ایرانی به خصوص بزرگترها از این اینکه یک کار با حال و هوای کارهای نوستالژیک برنامه گلها از استاد می شنوند، بسیار خوشحال شدند. اما از طرفی دیگر انتقادات زیادی به این کار وارد شد، چرا که به نظر خیلی ها این کار در حد و اندازه کارهای دیگر استاد نبوده است. البته این انتقاد از زمانی که ایشان از آن گروه چهار نفره شان که شامل علیزاده و کلهر و همایون می شد، جدا شدند، همیشه وجود داشت ولی می توان گفت این انتقادات با انتشار این آلبوم به اوج خود رسید.هر چند بی انصافی است اگر نگوییم شجریان در بازخوانی آثار قدیمی بی نظیر است ولی بازهم این کار نسبت به کارهای دیگر شجریان از کیفیت عالی برخوردار نیست. مخصوصا در بخش آوازی، آوازهای این آلبوم در مقام مقایسه با آوازهایی چون آوازهای بی تو بسر نمی شود و فریار نمی گنجد. البته به قول خود استاد هدف از انتشار این آلبوم گرامیداشت یاد بنان، محجوبی ورهی معیری بوده.اگر بخواهیم با این دید نگاه کنیم که این آلبوم فقط یک نوع بزرگداشت است خب جای چندان ایرادی هم ندارد، چون دوتا از تصنیف ها به نام های«دیدی ای مه» به آهنگسازی حسین یاحقی و «نوای نی» به آهنگسازی مرتضی محجوبی تصنیف هایی هستند که بنان آنها را در برنامه گلها خوانده است. یک تصنیف دیگر به نام «آه باران» هم در این آلبوم است که شجریان خودش آن را بر روی شعر فریدون مشیری ساخته و به نظر می آید سعی شده تا در حال و هوای همان تصانیف قدیمی باشد.

آلبوم شناسی شجریان

گروه عارف وشیدا
هر چند سابقه این گروه و کارهایشان به قبل از انقلاب می رسد، اما اوج هنر نمایی آنها بعد از انقلاب و در آغاز دهه شصت بود. اگر چه این گروه با خوانندگان متفاوتی کار کرد اما اکثرا محمد رضا شجریان را به عنوان خواننده اصلی آن می دانستند. اعضای این گروه را کسانی تشکیل می دادند که هر کدام در دهه های آینده برای خودشان وزنه ای در موسیقی ایرانی شدند. شاید بتوان گفت آغار شکوفایی شجریان و محبوبیت او با کار در کنار همین گروه بود. گروهی که بزرگانی چون محمد رضا لطفی، پرویز مشکاتیان، ناصر فرهنگ فر و... درآن هنرنمایی می کردند. کم کم گروه شیدا و عارف از هم جدا شدند و شجریان ترجیح داد تا با گروه عارف و پرویز مشکاتیان که آن روزها یار همیشگی شجریان بود کارش را ادامه دهد. کارهای این دوران در نوع خودش بی نظیر بود و آغازگر تحولی در موسیقی ایرانی شد.کارهایی چون بیداد و دستان که شاید دیگر هیچ گاه در کارنامه شجریان تکرار نشوند.

آثار این دوره: بیداد، نوا(مرکب خوانی)، دستان، چهره به چهره

پیشنهاد ما: بیداد، دستان
شاید یکی از سخت ترین کارها این باشد که به شما بگویند بین چند کار از شجریان بهترین را انتخاب کن! چون بهترین ها در کارهای شجریان زیاد هستند و انتخاب از بین آنها واقعا مشکل است.اما در این گروه از کارهای شجریان بیداد و دستان چیز دیگری هستند. این دو آلبوم یک ویژگی شاخص مشترک دارند و آن هم آواز های آنهاست. مخصوصا آوازهای چهارگاه دستان که واقعا بی نظیر هستند و با آنکه چهارگاه از دستگاه های مشکل در آواز است اما شجریان به خوبی از پس آن برآمده است. البته نوا هم دست کمی از دو آلبوم قبلی ندارد. اگر شما هم آوازهای ایرانی را دوست دارید حتما این آلبوها را گوش کنید و از آنها لذت ببرید.

شجریان و گروه های کوچک
تقریبا از اواسط دهه 60 شجریان ترجیح داد تا با گروه های کوچکتر و دو سه نفره کار کند. کم کم از این دوران کنسرت های خارج از کشور شجریان هم همراه با داریوش پیرنیاکان و جمشید عندلیبی و مرتضی اعیان و گاه هم همایون شجریان شروع شد. در این میان گاهی با پرویز مشکاتیان و گاهی با محمد رضا لطفی کنسرت های چند نفره ای را در دور دنیا برگزار می کردند.حاصل برگزاری این کنسرت ها آلبوم هایی شدند که در ذهن علاقه مندان موسیقی ایرانی بسیار خاطره انگیز شدند.هر چند این کارها بهترین کارهای شجریان نبودند،اما در زمان خودشان جزء بی نظیرها محسوب می شدند.در همین زمان ها بود که شجریان تصمیم گرفت بعضی از آهنگ های قدیمی را بازخوانی کند.نمونه ای از این تصنیف ها را در معمای هستی می توانید گوش کنید.

آثار این بخش: سرو چمان، پیام نسیم، دل مجنون، یاد ایام، عشق داند، راست پنجگاه، چشمه نوش، شب وصل، معمای هستی، همایون مثنوی، پیوند مهر

پیشنهاد ما: سرو چمان، یاد ایام:
کمتر کسی است که کارهای شجریان را دنبال کند و تصنیف هایی چون سرو چمان، یاد ایام و سلسله موی دوست را نشنیده باشد. بیشتر آهنگ های این آلبوم ها برای عشق شجریان ها نوستالژیک است. آوازها هم که جای خودشان را دارند، چرا که آوازهای این دوره از پختگی زیادی برخوردارند و به قول معروف خیلی شسته رفته اند. اگر شما از طرفدارهای موسیقی سنتی هستید، توصیه می کنیم حتما این آلبوم ها را گوش کنید.چون این آلبوم ها بخشی از تحولات موسیقی ایرانی را چه در زمینه آواز و چه در زمینه تصنیف شامل می شوند.

شجریان و گروه های بزرگتر
از اوایل دهه70 شجریان به همکاری با گروه های بزرگتر روی آورد.همان زمان ها بود که گروه آوا تشکیل شد و کنسرت هایی را در دور دنیا و در ایران انجام داد. البته آن موقع اعضای این گروه را اکثرا جوانانی تشکیل می دادند که چندان شناخته شده هم نبودند. اما به سرعت کارهای این گروه مورد توجه مردم قرار گرفت. کم کم همایون شجریان هم که پیش از این فقط در کنار پدرش تنبک می زد، وارد گود خوانندگی شد و هم آوایی با پدر را شروع کرد.این هم به نوع خودش اتفاق جالبی برای طرفداران شجریان بود و همه را به وجد آورد.اما در کنار اینها گاهی شجریان با گروه های دیگر هم فعالیت می کرد.مثلا همان اواسط دهه 70 بود که همراه با کیهان کلهر آلبوم به یاد ماندنی «شب، سکوت، کویر» که حال و هوایی فولکوریک داشت را منتشر کردند.در کنار اینها شجریان چند آلبومی را که با گروه اساتید که آن زمان اوج فعالیتشان بود، ضبط کرده بود را منتشر کرد.

آثار این بخش: آسمان عشق، خلوت گزیده، راز دل، انتظار دل، رسوای دل، شب سکوت کویر، آرام جان، آهنگ وفا، غوغای عشقبازان، در خیال

پیشنهاد ما: شب سکت کویر، غوغای عشقبازان
اولین همکاری شجریان و کلهر آلبومی شد که بی تردید می توان گفت در موسیقی فولکور خراسان بی نظیر است. از خواندن دوبیتی های باباطاهر گرفته تا دوتار نوازی ها و همنوازی های بی کلام این آلبوم همگی دلنشین هستند. نقطه اوج آلبوم هم آن تصنیف معروف «بارون» است که حتما برای خیلی از شما خاطره انگیز است.این آلبوم همیشه یکی از آلبوم های به یادماندنی استاد بوده است. اگر شما هم به موسیقی های محلی عاقه دارید پیشنهاد می کنیم حتما این آلبوم را گوش کنید.
غوغای عشقبازان حاص همکاری مجدد گروه آوا و شجریان بعد از سال ها جدایی بود.البته گروهی که تغییرات زیادی کرده بود و تقریبا می توان گفت تنها اسم آن ثابت مانده بود.این آلبوم ضبط استدیوی همان اجرای زنده ایست که در سال 86 در تالار وزارت کشور انجام شد.این آلبوم نسبت به کارهای دیگری که شجریان با گروه آوا انجام داده بود حال و هوای جدید تری داشت.

شجریان و ارکسترهای بزرگ
کارهای ارکستری شجریان هم رنگ و بوی موسیقی سنتی را دارد هم موسیقی کلاسیک.از یک طرف می بینید تصنیف های این کارها همراه با یک ارکستر بزرگ اجرا شده اند و از یک طرف در همان آلبوم ها زیباترین آوازها اجرا شده اند که رنگ و بوی کاملا سنتی دارند. بعضی از این آوازها مانند آوازی که در آلبوم بوی باران همراه با پیانوی حریر شریعت زاده اجرا شده است،واقعا به یاد ماندنی است. به نظر می آید خود شجریان هم به کارهای ارکستری علاقه زیادی داشته باشد. این را می شود کارهای زیادی که با ارکسترهای مختلف مثل ارکستر ملی و ارکستر سمفونیک انجام داده و تشکیل گروه شهناز در این اواخر متوجه شد. ساختن سازهای جدید برای رنگ آمیزی بهتر ارکستر سازهای ایرانی و تغییر در سازهای قدیمی را هم به این دلایل اضافه کنید. اگر چه شجریان کارهای ارکستری زیادی انجام داده(از همکاری با ارکستر گلها بگیرید تا همین اواخر)اما آلبوم های چندانی از آن منتشر نشده است.هر چند آثار ارکسترال شجریان به زیبایی آثار دیگرش نیستند اما می توان گفت در نوع خودشان کم نظیر هستند.

آثار این بخش: جان عشاق،گنبد مینا،بوی باران، آه باران

پیشنهاد ما: بوی باران
«بوی باران، بوی سبزه، بوی خاک... »این تصنیف معروفی است که خیلی از ما وقتی زیر باران می رویم یا بوی بهار را استشمام می کنیم،شروع می کنیم با خودمان زمزمه کردن. همین یک تصنیف کافی است تا آلبوم «بوی باران» را در ذهن ها جاودانه کند. اگر آواز همراه با پیانوی شریعت زاده و تصنیف «نی زن» را هم به آنها اضافه کنید که می شود یکی از آن آلبوم های نوستالوژیک درجه یک که در بین کارهای کلاسیک ایرانی کم نظیر است.

شجریان در اوج
طلایی ترین دوران کار هنری شجریان زمانی بود که با گروه چهار نفره شان که شامل حسین علیزاده، کیهان کلهر و همایون شجریان بود همکاری می کردند.این گروه در اواخر دهه 70 تشکیل شد و کنسرت هایی را در دور دنیا انجام دادند. تمام آلبوم هایی که از همکاری این گروه تشکیل شد، حاصل اجرای زنده بودند. به همین خاطر حال و هوای بداهه نوازی و فضای اجرای زنده همیشه در این آلبوم ها ملموس هستند. شیوه های خاصی که علیزاده و کلهر در نواختن ساز دارند و آهنگسازی قوی این آثار جذابیت شنیدن این آنها را دوچندان می کند. کارهای شجریان در این دوره دارای یک نو آوری و تحول در موسیقی به خصوص در آواز بود که بعدها خیلی های دیگر از آن الگو گرفتند. به شما پیشهناد می کنیم حتی اگر به موسیقی سنتی علاقه چندانی هم ندارید حتما این آلبوم ها را گوش کنید، چون حتما با گوش کردن آنها نظرتان عوض خواهد شد!

آثار این بخش: زمستان است، بی تو بسر نمی شود، فریاد، سرود مهر، ساز خاموش

پیشنهاد ما: بی تو بسر نمی شود، فریاد
البته اگر به من باشد که می گویم تمام آلبوم های این بخش را گوش کنید. چون تمامشان شنیدنی هستند. اما اوج نوآوری در این دوره از کارهای شجریان را می توانید در آلبوم های بی تو بسر نمی شود و فریاد گوش کنید. آوازهایی که به صورت بداهه اجرا شده اند و تا حد زیادی با آواز های پیش از این دوره شجریان تفاوت می کنند و البته تصنیف هایی که هر کدام در نوع خودشان تک هستند. به خصوص تصنیف بی تو بسر نمی شود و فریاد که از آهنگسازی و اجرای فوق العاده ایی برخوردارند.

نظرات