گزارشی از تاثير انتخابات بر عرصه موسيقی : سال سكوت؟

موسیقی ما - سما بابایی: «هنر» پشت چیزهای ساده پنهان می‌شود تا بتوان معانی گسترده‌ای از آن استخراج کرد. از موسیقی گرفته تا نقاشی، از یک قطعه ادبی گرفته تا مجسمه‌ای سنگی، نمایی دارد بیرونی و هزار چیز درونی‌تر. مثلا می‌شود از یک قطعه موسیقی هزار درک داشت و بیشتر از آن معنا استخراج کرد. می‌گویند هنر پنهان است در معنی زندگی. برای همین است که می‌شود زندگی را بیشتر تاب آورد و آسان‌تر تحمل کرد. گاهی وقت‌ها اما «هنرمند»، هنرش را عریان می‌کند. فریاد می‌زند و آن وقت است که صدایش اوج می‌گیرد تا سختی‌ها را هم زیباتر جلوه دهد. «موسیقی» در ایران سال‌هاست که چنین نقشی ایفا می‌کند.
همنوا با مردم
در بطن فاجعه هم می‌توان هزاران زیبایی یافت. «زلزله» بم که آمد، داغی بر پیشانی این دیار گذاشت که برای ابد ماندنی است. نمی‌شود ایرانی بود و نام «بم» که می‌آید افسوس نخورد بر جان هزاران انسان بی‌گناهی که قربانی خشم طبیعت شدند. آن زمان اما اتفاقی رخ داد که مثل پادزهری بود برای آن زخم ناسور. «محمدرضا شجریان» که سال‌ها پیش از آن در یکی از برنامه‌های زنده‌اش، چنان رنجیده خاطر شده بود که تصمیم داشت هیچ‌گاه برنامه‌ای در ایران برگزار نکند، به میدان آمد و برای کمک به آسیب‌دیدگان به اجرای برنامه پرداخت. «همنوا شد با بم. پایان برنامه اما باز هم استاد را آزردند. این بار اما مساله تفاوت داشت. او برای مردم به میدان آمده بود، بی‌توجه به تمام بی‌مهری‌هایی که سال‌ها بر چونان اویی می‌شود. با علم به این موضوع که قرار نیست در این دیار «هنر» را ارج نهند و «هنرمند» را بر صدر نشانند، راهش را ادامه داد. ساخت «باغ هنر بم» را آغاز کرد که چون رویایی خوش بر دل بازماندگان درخشید. پایان ماجرا اما به شیرینی آغازش نبود. «شجریان» كه با سرمایه‌ای 400 میلیون تومانی این پروژه را شروع كرده بود، شخصا کارهای مربوط به راه‌اندازی و ساخت باغ هنر بم را با تمام مشکلاتی که داشت برعهده گرفت. اما خرداد ماه سال جاری – چند روز مانده به آغاز انتخابات ریاست‌جمهوری - با انتشار نامه‌ای سرگشاده خطاب به رئیس شورای شهر بم به ارائه گزارشی کوتاه از روند طی شده پرداخته و انصراف خود از ادامه ساخت این مجموعه فرهنگی را اعلام كرد و نوشت: «ما در نظر داشتیم در آن خطه از سرزمین ایران عزیز، کاری فرهنگی و اجتماعی انجام دهیم و ساختمان و کالبد تنها زمینه و بهانه‌ای بود. اما نگاه سرد اداری، کالبد را اصل گرفت. من و همکارانم در این پروژه و جامعه هنری که دست یاری مرا فشرده بودند، برای تاسیس یک بنا نیامده بودیم بلکه می‌خواستیم توان فرهنگی و هنری جامعه را به بم بیاوریم.»
در آن زمان خیلی‌های دیگر هم به میدان آمدند. تمام بزرگان عرصه موسیقی که برنامه‌هایی را برای حمایت از بازماندگان اجرا کردند و مرهمی بر دردهایشان گذاشتند. حالا درد دیگری بر دل مردم سنگینی می‌کند. پس بزرگان، دوباره آمدند. اولین واکنش را «محمدرضا شجریان» انجام داد. او که در ابتدای سال جاری برای معرفی سازهایی که خود ساخته بود، جلسه‌ای مطبوعاتی ترتیب داده و در آنجا اعلام کرده بود که تابستان 88 در قالب برنامه‌ای زنده، سازهای جدید خود چون صراحی، بم صراحی، ساغر و... را معرفی خواهد کرد، در اعتراض به اتفاقات رخ داده، اعلام کرد که در سال جاری در ایران هیچ برنامه‌ای نخواهد داشت. پیام را خیلی‌ها دریافت کردند، اگر چه دفتر موسیقی وزارت ارشاد در جوابیه‌ای، با عجله اعلام کرد که این دفتر هیچ مجوزی برای اجرای کنسرت توسط «شجریان» و گروهش صادر نکرده است. «شجریان» اما بی‌تفاوت به این واکنش، در اقدام بعدی با قاطعیت به سازمان صدا و سیما اعلام کرد که اجازه پخش آثار او را ندارد، بنابراین در نامه‌ای به «عزت الله ضرغامی نوشت:» سازمان (صدا‌و‌سیما) هیچ نقشی در تهیه آثار (من) نداشته و شایسته‌ است به حکم شرع و قانون سریعا تمامی واحدهای آن سازمان از پخش صدا و آثار من خودداری کنند.» وی همچنین در مصاحبه‌ای با تلویزیون فارسی بی‌بی‌سی گفت‌: «در شرایطی که مردم در بهت و حیرت هستند و به گفته آقای احمدی‌نژاد، خس و خاشاک به حرکت در آمده‌اند، صدای من در صدا و سیما جایی ندارد. صدای من صدای خس و خاشاک است و همیشه هم برای خس و خاشاک خواهد بود.»
پیرو این موضوع خبرگزاری «‌انصار نیوز» نامه‌ای توهین‌آمیز خطاب به استاد آواز ایران نگاشت كه اگرچه همانطور كه انتظار می‌رفت، شجریان نسبت به آن واكنشی نشان نداد، اما در جامعه موسیقی و به خصوص علاقه‌مندان موسیقی بازتاب‌های فراوانی داشت. حمله به «محمدرضا شجریان» همچنان ادامه یافت. روزنامه «كیهان» نیز در چند شماره مختلف در این باره نوشت كه حتما از این مطالب و پاسخ‌های وكیل شجریان مطلع هستید.
ایران كهن ناظری
«شهرام ناظری» نیز به نشانه همدردی، قطعه منتشر نشده «ایران کهن» خود را با شعری از «فریدون مشیری» روی اینترنت قرار داد: «اى خشم به جان تاخته، توفان شرر شو / اى بغض گل انداخته، فریاد خطر شو/ اى روى برافروخته، خود پرچم ره باش/
اى مشت برافراخته، افراخته تر شو/ اى حافظ جان وطن، از خانه برون آى/ مشتى خس و خارند، به یک شعله بسوزان / بر ظلمت این شام سیه فام، سحر شو.»
وداع با اركستر ملی
میزان همدردی بزرگان موسیقی با مردم در اتفاقات اخیر به اندازه‌ای بود که «فرهاد فخرالدینی – رهبر ارکستر ملی – که سال‌ها با وجود تمام دشواری‌ها، هدایت این ارکستر را در دست داشت، به نشانه اعتراض از سمت خود استعفا کرد. در ابتدا البته، برنامه به بهانه بیماری او لغو شد. اما «کیوان ساکت» که قرار بود در کنسرت تیرماه ارکستر به اجرای برنامه و تک‌نوازی بپردازد، با صراحت اعلام کرد که شرایط ملتهب کنونی، مناسب اجرای برنامه موسیقی نیست. پس از آن نیز استعفای «فخرالدینی» از ارکستر و گفت و گویش مبنی بر اینکه بیماری‌اش به خاطر اتفاقات اخیر است، سند دیگری شد بر همراهی موسیقی‌دانان با جریانات اجتماعی. ارکستر موسیقی ملی سال گذشته با اجرای 13 برنامه یکی از پرکارترین گروه‌های موسیقی بود و کوشید موسیقی را به شهرستان‌ها هم ببرد. با توجه به ارتباط عاطفی و هماهنگی‌ای که بین رهبر و اعضای گروه موسیقی ارکستر ملی وجود دارد پیش‌بینی می‌شود با کنار رفتن فخرالدینی، شاید دیگر نتوان حضور فعال و موثر این گروه را در فرهنگ کشورمان انتظار داشت. کیوان ساکت، در این باره گفته است: «‌ارکستر ملی بدون فخرالدینی با مشکل مواجه می‌شود. بعضی تصمیمات متولیان ارکستر ملی که در زمینه موسیقی تخصص ندارند، بعضا با شتاب اتخاذ شده و موجب بروز برخی آزردگی‌ها شده است که امیدوارم به این موضوع دقت بیشتری شود. از طرفی بعضی خبرها از واگذاری ارکستر موسیقی ملل به بنیاد رودکی حکایت دارد. به‌رغم تکذیب‌های دفتر موسیقی وزارت ارشاد، فخرالدینی می‌گوید: «دیگر تمایلی به ادامه همکاری با ارکستر ملی و رهبری این مجموعه ندارم. در حال حاضر ترجیح می‌دهم سکوت کنم و بهتر است دلایل این امر را از دکتر خبری، رئیس مرکز موسیقی وزارت ارشاد پیگیری کنید.» روابط عمومی دفتر موسیقی وزارت ارشاد هم از طرف محمدعلی خبری، مدیرکل این دفتر به این حرف فخرالدینی واکنش نشان داد و در تکذیبیه‌ای اعلام کرد: «به جهت حجم فعالیت‌ها و مشغله‌های انجمن موسیقی ایران در انجام امور 3 مجموعه ارکستر ملی ایران، ارکستر سمفونیک و گروه کر دفتر موسیقی و ساماندهی بهتر امور اجرایی و استفاده از ظرفیت‌های مجموعه ارکستر ملی ایران و فعالیت‌های استانی، ارکستر ملی به بنیاد فرهنگی و هنری رودکی واگذار شده و فرهاد فخرالدینی همچنان رهبر این ارکستر است.»
اركستر ملل؛ وقتی دیگر
اركستر موسیقی ملل به سرپرستی «پیمان سلطانی» كه با برنامه‌ریزی یك‌ساله در نظر داشت راپسودی بختیاری را 28 خرداد‌ماه در سالن همایش‌های برج میلاد برگزار کند، برنامه خویش را لغو كرد تا زمان مناسب‌تری برای اجرای آن پیش بیاید. او نیز در نامه‌ای جداگانه از صدا و سیما درخواست كرد تا سرود ایران جوان یا همان وطنم وطنم را که نخستین سرود ملی ایران محسوب می‌شود و توسط او تنظیم دوباره و ساخته شده است، پخش نكنند. اما یكی از مهم‌ترین برنامه‌های لغو شده در این روزها، برنامه گروه موسیقی «كامكارها» بود كه قرار بود اواخر تیرماه امسال برگزار شود. کامکارها از مدت‌ها قبل برای برگزاری این کنسرت در تهران برنامه‌ریزی کرده بودند که به دلیل بروز اتفاقات اخیر برنامه خویش را لغو كردند. حالا اما مشخص نیست كه برنامه بعدی این گروه در چه زمانی برگزار می‌شود.
لغو تور آریان
گروه موسیقی آریان نیز كه قرار بود تور کنسرت‌های خود را از هفته سوم تیر با اجرا در تهران آغاز كند،‌آن را لغو و به زمان دیگری موكول كرد. به گفته «رجب‌پور» - مدیر برنامه‌های گروه آریان – این گروه در سال جاری برنامه‌ریزی مفصلی برای اجرای یک تور دور ایران انجام داده بود که طی آن کنسرت‌های گروه آریان از تهران شروع می‌شد و از هفته آخر تیرماه به ترتیب در شهرهایی چون اهواز، کرمان، رشت و چند شهر دیگر روی صحنه می‌رفتند. اما در حال حاضر نه‌تنها این برنامه‌ها لغو شده‌اند كه هیچ خبری از كنسرت‌های گروه نیست. از طرفی به گفته «رجب‌پور» پس از سفری که کریس دی برگ به ایران داشت بارها برای اجرای برنامه در کشورمان اعلام آمادگی کرده كه تا كنون خبری مبنی بر اجرای آن به گوش نرسیده است.
دنیای نو بعد از ماه رمضان
همچنین قرار بود که ارکستر ارمنستان از دهم تا دوازدهم تیرماه در تالار وحدت با اجرای قطعات کنسرت پیانو شماره 1 چایکوفسکی، سمفونی «دنیای نو» از دورژاک و «رقص دایره» از زنده‌یاد حشمت سنجری روی صحنه رود كه اجرای آن لغو و برنامه به بعد از ماه رمضان موكول شد. اركستر ارمنستان اما تنها گروهی بود كه شانس آورد تا زمان قطعی برنامه‌اش اعلام شود. بسیاری دیگر از گروه‌هایی كه برنامه‌هایشان قرار بود در تیر‌ماه برگزار شود،لغو و به زمان نامشخصی موكول شد. به شكلی كه در بسیاری موارد شائبه عدم برگزاری آن می‌رود. گروه «آراز» ‌به سرپرستی «رحیم شهریاری» دیگر گروهی بود كه قرار بود تیرماه به اجرای برنامه بپردازد كه برنامه‌شان لغو و تا كنون زمان دقیقی برای اجرای آن تعیین نشده است. كنسرت «هنگامه اخوان» نیز به سرنوشتی مشابه دچار شده است، هرچند كه این خواننده دلیل لغو برنامه خویش را تورم حنجره‌اش اعلام كرد، اما همه می‌دانستند كه لغو برنامه در 11 و 12 تیرماه یعنی روز كنسرت او دلیلی چون نابسامان بودن شرایط نیست.» رضا یزدانی نیز كه مجوز برنامه خویش را در 16 و 17 تیرماه دریافت كرده بود، دیگر گروهی بود كه برنامه خویش را لغو و اجرای آن را به زمان دیگری موكول كرد.
تاثیر انتخابات بر نشر موسیقی
حوادث بعد از انتخابات ریاست‌جمهوری، تاثیر خود را بر بازار نشر نیز گذاشته است. به شكلی كه میزان فروش بسیاری از آثار موسیقایی كه تا قبل از انتخابات قابل‌قبول بود، كاهش پیدا كرده است. از این جمله این آثار می‌توان به آلبوم بنیامین و سیروان خسروی اشاره كرد كه فروش آن به میزان زیادی كاهش یافته است. همچنین بسیاری از اهالی موسیقی ترجیح داده‌اند تا آثار خود را در شرایط بهتری منتشر كنند كه از آن جمله می‌توان به آلبوم جدید حمید عسگری اشاره كرد که پیش از این قرار بود اوایل خرداد منتشر شده و به بازار بیاید، بنا به صلاحدید مسوولان و مدیران موسسه پویا موزیک و توافق‌شان با حمید عسگری، انتشار این آلبوم به زمان دیگری موكول شده است. مدیرشرکت پویا موزیک در این رابطه گفته است: «ما در یک تصمیم دسته‌جمعی، به این نتیجه رسیدیم که احتمال دارد این آلبوم خوب و قوی که حمید عسگری و تیم آهنگسازی‌اش مدت زمان زیادی صرف آماده‌سازی آن کرده‌اند، تحت‌تاثیر جریان‌ها و تب و تاب انتخاباتی قرار بگیرد و آنطور که مدنظر ماست دیده و شنیده نشود. بنابراین صلاح را در این دیدیم که انتشار آلبوم را به بعد از انتخابات موکول کنیم...»
با تمام این اوصاف می‌توان سال 88 را سال سكوت موسیقی خواند. هیجانات پیش از انتخابات ریاست‌جمهوری، اتفاقات پس از آن و نزدیك شدن به ماه محرم عملا سبب شد تا 6 ماه نخست سال بی‌اجرای برنامه‌ای زنده به پایان رسد و حالا باید منتظر ماند و دید كه در ماه‌های بعد چه اتفاقی رخ خواهد داد و اصولا نگرش دولت دهم به موسیقی چیست.

نظرات