چراترانه‌سرایان ممنوع‌الکار شدند؟ : ترانه در قفس

لی‌لا رضایی: شاید كوتاه بودن دیوار ترانه، اصلی‌ترین دلیلی باشد كه این روزها 54 ترانه‌سرا را همزمان با هم و در یك راستا، به ورطه ممنوع‌الكاری بفرستد، همین! خبر كاملا موثق بود.ممنوع‌الكاری در واقع 54 ترانه‌سرای فعال و پركار، در اصل ممنوع‌الكاری همه ترانه‌سرایان را خبر می‌داد. به گفته ترانه‌سرایان فعال‌تر، مگر تعداد ترانه‌سرایان حرفه‌ای از تعداد انگشتان یك دست تجاوز می‌كرد كه این تعداد، از آن تعداد كم ممنوع‌الكار شده‌اند؟ اما اصلی‌ترین دلیلی كه می‌تواند تیشه‌ای بر ریشه ترانه و در واقع كلام موسیقی باشد، همكاری بسیاری از این عده با خوانندگان لس‌آنجلسی عنوان شود. اما وقتی پای صحبت همه آنهایی كه ممنوع‌الكاری شده‌اند، می‌نشینی، خیلی از آنها حتی، باد لس‌آنجلس هم با شامه‌شان نخورده است چه برسد به اینكه بخواهند با آنها همكاری مستقیم كنند.
در گزارش زیر سعی شده تا اصلی‌ترین دلایل ممنوع‌الكاری ترانه‌سرایان ممنوع‌الكار مورد بررسی قرار گیرد. هرچند اسامی آنهارسما اعلام نشده است،اما سعی كرده‌ایم بیراهه نرفته باشیم و هر آنچه كه خود ترانه‌سرایان در این راستا، به آن اعتقاد داشته و دارند، منتقل شود.
شل و عم كردن ترانه‌سرایان حرفه‌ای، اولین تیرش را به سمت هدفی به نام مریم حیدرزاده شلیك كرد. اوایل، اصلا كسی به این فكر نكرده بود كه اگر یك ترانه‌سرای حرفه‌ای، با خوانندگان لس‌آنجلسی آن طرف آب، كار كند، نسخه‌اش سریع پیچیده می‌شود و كاری به ناكجاآباد كشیده می‌شود. اما رفته‌رفته كه خواننده‌ها به واسطه شركت‌های تهیه‌كننده موسیقی به دریافت صدور مجوز برای ترانه‌ها و نهایتا قطعات و آلبوم، اقدام كرده‌اند، خبر ممنوع‌الكاری ترانه‌سراها، در شهر پیچید. هر روز كه گذشت تعداد بیشتری از این ترانه‌سرایان متوجه ممنوع‌الكاری خود شدند، تا جایی كه عین 54 نفر ممنوع‌الكار شده‌ها، صراحتا دریافتند كه ممنوع‌الكار شده‌اند، بی‌ آنكه كسی یا ارگانی بخواهد ممنوع‌الكاری آنها را رسماً به آنها ابلاغ كند. ترانه مكرم، از ترانه‌سراهای پركاری است كه از 20 شهریور 86 ممنوع‌الكار شده است. او اولین ترانه‌سرایی است كه خبر ممنوع‌الكاری خود را در این تاریخ شنید. در واقع به غیر از مریم حیدرزاده كه ممنوع‌الكاری او كاملا مبرعن و واضح است، او عنوان اولین ترانه‌سرای غیرمجاز را با خود یدك می‌كشد. مكرم در این‌باره می‌گوید: وقتی خبر ممنوع‌الكاری‌ام را شنیدم كه یكی از ترانه‌هایم توسط یكی از خواننده‌هایی كه كار را به او واگذار كرده بودم، برای دریافت مجوز، به ارشاد ارسال شده بود. وقتی برای پیگیری به مسئولان مراجعه كردم، از من خواستند تا از خواننده‌هایی كه ترانه‌های من را خوانده‌اند و در كلیپ‌هایشان كه از شبكه‌های ماهواره‌ای پخش می‌شد، آنها را اجرا كرده‌اند، شكایت كنم. ضمن این كه در این راستا می‌بایست از چند شركت موسیقی نیز شكایت می‌كردم.
به گفته این ترانه‌سرا، در این صورت، او از ممنوع‌الكاری معاف می‌شد. اما با چنین موضع‌گیری از جانب مسئولان ارشاد، مخالفت كرده و حاضر به شكایت نمی‌شود. چون به اعتقاد او این ترانه‌ها به لحاظ زمانی، بسیار پیش‌تر از اینها به خوانندگان واگذار شده بود و اصلا شكایت كردن، جایز نبود. به همین دلیل هم من، مخالفت كردم. من به‌عنوان اولین نفر از ترانه‌سرایانی كه در لیست سیاه وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی بود و نیز به‌عنوان كسی كه بیشترین مدت زمانی ممنوع‌الكاری را به خود اختصاص داد در چنین شرایطی دو سال و 20 آلبوم، از كسانی كه ممنوع‌الكارم كرده‌اند، طلب دارم.
به گفته مكرم، ؟؟؟؟؟؟؟؟؟ و ترانه‌سرایان دیگری كه ممنوع‌الكار شدند، اصلا از ممنوع‌الكاری خود مطلع نبوده و كسی نیز آنها را مطلع نكرده است. او معتقد است: دلیل این امر دلیلی كاملا واهی بود. به اعتقاد من بین ترانه‌سرایان، تبعیض اعمال شده است. اگر نه، هیچ دلیلی ندارد عده دیگری كه با لس‌آنجلسی‌ها همكاری داشته‌اند، در این طرح قرار نگرفته و ممنوع‌الكار نشوند. در میان ترانه‌سرایان، بسیاری را می‌شناسم كه با آن طرف آبی‌ها كار كرده‌اند و همچنان در ایران مشغول ادامه فعالیتند و كسی هم قرار نیست آنها را ممنوع‌الكار كند. این كه فقط عده‌ای، به دلیل واهی ممنوع‌الكار شوند، سئوال‌برانگیز نیست؟ دقیقا ما به همان دلیلی ممنوع‌الكار شده‌ایم كه دیگران به همان دلیلی دارند، فعالیت می‌كنند.
به گفته ترانه‌سرایان ممنوع‌الكار، ای كاش وقتی این عده ممنوع‌الكار می‌شدند به آنها ابلاغ می‌شد تا دیگر آنها ترانه‌ای را به خواننده‌ای نمی‌فروختند. در این صورت مشكلات بعدی اتفاق نمی‌افتاد. نه این كه آنقدر به ترانه‌سرا آگاهی ندهند و او زمانی كه كار را فروخته و كار از كار گذشته است، متوجه ممنوع‌الكاری‌شان شوند.
ترانه مكرم می‌گوید: وقتی متوجه شدم ممنوع‌الكار شده‌ام كه ترانه‌ها را فروخته و پولشان را خرج كرده بودم و كار از كار گذشته بود.
ترانه‌سرایانی كه ممنوع‌الكار شده‌اند، گله دارند. آنها می‌گویند خیلی از ترانه‌سرایاهایی كه با خوانندگان لس‌آنجلسی كار می‌كنند یا در ایران مشغول ادامه فعالیتند و یا با اسامی مستعار دارند همكاری می‌كنند.
مونا برزویی هم یكی از ترانه‌سرایانی است كه این روزها مثل خیلی‌های دیگر، ممنوع‌الكار شده است. اما او دقیقاً بعد از این كه متوجه شد، همكاری با خوانندگان ماهواره‌ای و لس‌آنجلسی، یك ترانه‌سرا را ممنوع‌الكار می‌كند، و به محض اینكه ترانه‌اش با صدای شادمهر عقیلی به بازار موسیقی عرضه شد، از همكاری با خوانندگان غیرمجاز این‌طرف و آن‌طرف، ممانعت به‌عمل آورد و خود دیگر با آنها همكاری نكرد. او با اشاره به اینكه خودش اجازه نداد كه بعد از این، كاری از او به بازار عرضه شود، می‌گوید: فكر می‌كنم اگر ترانه‌ای از من، توسط خواننده‌ای برای دریافت مجوز، به وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی می‌رفت و مجوز نمی‌گرفت و آن وقت من متوجه ممنوع‌الكاری‌ام می‌شدم، یك‌جور بی‌احترامی، می‌شد به همین دلیل، من هیچ ترانه‌ای بعد از آن نفروختم.
مونا برزویی ادامه داد: نیلو فولادی‌پور، حرف خوبی در این‌باره می‌زند. او می‌گوید: چطور بازیگران ما كارهایشان به جشنواره‌های خارجی می‌رود، فیلم‌هایشان پخش می‌شود و مدام هم از آنها تقدیر می‌شود. آنها همچنان ادامه فعالیت می‌كنند و معروف هم می‌شوند، اما یك ترانه‌سرا با ارائه یك ترانه ولو اخلاقی به یك خواننده لس‌آنجلسی یا ماهواره‌ای، باید ممنوع‌الكار شوند. جالب این كه خیلی از خواننده‌های ماهواره‌ای، بعدها مجوز گرفته و آلبوم خود را به بازار موسیقی عرضه می‌كنند.
برزویی تاكنون به جز شادمهر عقیلی، با هیچیك از خواننده‌های لس‌آنجلسی همكاری نكرده است، فقط با سعید مدرس همكاری كرده كه او نیز بعدها به خوانندگان لس‌آنجلسی پیوست. برزویی ممنوع‌الكار بودن را یك‌جور بی‌احترامی به تصمیم ترانه‌سرا دانسته و می‌گوید: من قلم معتمدی دارم و در عین حال معتقدم شاید بشود یك هنرمند را ممنوع‌الكار كرد ولی این دلیل نمی‌شود كه او ممنوع‌الخلاقیت شود.
برزویی در حالی این حرف‌ها را می‌زند كه تاكنون سعی كرده ممنوع‌الكار نشود. شاید اصلی‌ترین دلیلی كه او ممنوعیت فعالیتش را پیگیری نكرده، همین بوده كه او تحمل شنیدن آن را نداشته است. او بی‌توجه به این موضوع‌ها و بی‌توجه به همه ممنوعیت‌ها و محدودیت‌ها فقط می‌نویسد و می‌نویسد! چرا كه اگر او و امثال او از واگذاری كارها منع شده باشند، از نوشتن، منع نشده‌اند.
در این راستا، نیلو فر لاری‌پور كه در ترانه‌سرایی عنوان بهترین را با خود یدك می‌كشد، نیز ممنوع‌الكار شده است. او كه عمده درآمد و یا به گفته خودش تمام درآمدش را از راه فروش ترانه، كسب می‌كند، درباره ممنوع‌الفعالیتش حرف جالبی می زند: به من نه نامه‌ای ابلاغ شد و نه نامه‌ای داده داده شد و نه كسی حتی به من گفت كه ممنوع‌الكار شده‌ام. همین جوری از دهان این و آن شنیدم و به محش این كه از ادامه پخش برنامه تلویزیونی‌ام ممانعت شد، متوجه شدم این ممنوع‌الكاری صحت دارد.
او دو ماه است كه ممنوع‌الفعالیت شده اما معتقد است: انگار كسی از خواننده‌ها به ممنوع‌الكاری من، اهمیتی نمی‌دهد و توجهی به این قضیه ندارد چرا كه بسیاری از خواننده‌ها، همچنان در حال خریدن ترانه از من هستند، اما به اعتقاد من این ممنوعیت‌ها، تاریخ دارد و بیشتر از دو سه ماه طول نمی‌كشد. ضمن این كه مطمئن باشید، ترانه‌سرایی كه حرفه‌ای كار می‌كند در صورت ممنوع‌الكاری، حتما با اسم مستعار كار می‌كند. اگر مسئولان محترم وزارت ارشاد دلشان می‌خواهد كه ترانه‌سراها به آنها دروغ گفته و با اسم مستعار كار كنند، حتما به روند ممنوع‌الكاری آنها ادامه بدهند.
به گفته بسیاری از ترانه‌سرایانی كه این روزها غیرمجاز شناخته شده‌اند، كار كردن با خوانندگان لس‌آنجلسی برای آنها، به مراتب راحت‌تر از خوانندگان داخل ایران است. ضمن اینكه به لحاظ درآمدی هم برای آنها به‌صرفه‌تر است. چرا كه یك ترانه 200 تا 250 هزار تومانی را بالغ بر 400 دلار به خوانندگان لس‌آنجلسی واگذار می‌كنند. آنها معتقدند اگر با اسم خودشان نتوانند كار كنند، حتما با اسامی مادر و پدر خود كارهایشان را واگذار می‌كنند و مجوز هم برای ترانه‌هایشان می‌گیرند.
در این میان، ممنوع‌الكاری یكی از ترانه‌سراها، تعجب بسیاری از اهالی موسیقی و ترانه را برانگیخت. اهورا ایمان كه همیشه شسته و رفته كار كرده و به قولی آسه‌آسه قدم برداشته، نیز این روزها ممنوع‌الكار شده است. او از همه چیز و همه جا اظهار بی‌اطلاعی كرده و می‌گوید: حتی دلیل این ممنوع‌الكاری را نمی‌دانم. فكر می‌كنم حدود یك ماه پیش من ممنوع‌الكار شده‌ام. البته هیچكس به من نگفته كه چگونه غیرمجاز شناخته شده‌ام فقط یك روز یكی از دوستانم گفت كه از ممنوع‌الكاری من، مطلع شده است. من حتی دنبال این قضیه نیز نرفته و آن را پیگیری نكرده‌ام تا اصلا ببینم ماجرا از چه قرار است.
به گفته اهورا ایمان، مدتی است كه ترانه‌های او با صدای خواننده‌های مختلف، از تلویزیون پخش نمی‌شود. ظاهرا او از جانب تلویزیون ممنوع شده، چون او جزو ترانه‌سراهای پركار و بازاری نیست و بیشتر ترانه‌هایش را دلی می‌سراید. او می‌گوید: نه كاری از من به ارشاد رفته تا بدانم آن را تصویب كرده‌اند یا نه؟ و نه خودم پیگیر قضایا بوده‌ام، اما مطمئنم كه در حال حاضر ممنوع‌الكار شده‌ام. متاسفانه كسی جوابگوی این جریان نیست. وقتی از مسئولان مرتبط جویای ماجرا شدم، كسی پاسخی نداد.
كسی نمی‌دانست كه من چرا ممنوع‌الكار شده‌ام! خودم هم نمی‌دانم چرا؟! فقط فكر می‌كنم قرار بر این بوده ترانه‌سرا‌یانی هم كه با لس‌آنجلسی‌ها همكاری نكرده‌اند نیز، ممنوع‌الكار شوند. چون من تاكنون به اندازه یك ترانه نیز با لس‌آنجلسی‌ها همكاری نكرده‌ام. شاید این كار را كرده‌اند تا كسانی كه لس‌آنجلسی‌ها كار نكرده‌اند، به همكاری با آنها تشویق شوند.
این در حالی است كه مسئولان وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی، به این موضوعات و موضوعات مشابه، اعتقادی اینچنینی دارند كه دستور ممنوع‌الكاری ترانه‌سرایان، یا از جانب ارشاد صدا و سیما ابلاغ شده و یا از جانب مدیركل واحد شعر و موسیقی كشور، كه دستورالعمل را از طریق حراست به ترانه‌سرایان ابلاغ می‌كنند. یكی از اعضای شورای شعر دفتر شعر و موسیقی درباره ممنوع‌الكاری ترانه‌سرایان می‌گوید: بیشتر ترانه‌سرایانی كه این روزها، ممنوع‌الكار شده‌اند بی‌دلیل، ممنوع‌الكار شده‌اند. این عده، حتما یا ترانه‌های سیاسی سروده‌اند و یا با خواننده‌هایی همكاری كرده‌اند كه آن طرف، فعالیت سیاسی كرده و یا قطعات سیاسی می‌خوانند.
حسین اسرافیلی، صرف عاشقانه سرودن برای خواننده‌های لس‌آنجلسی را دلیلی بر این ممنوعیت ندانسته و می‌گوید: وقتی ترانه‌ای عاشقانه است، كسی را ممنوع‌الكار نمی‌كند اما اگر كسی این ترانه را اجرا كرده كه علیه ایران خوانده و نسبت به مقدسات و آرمان‌های ملی ما، توهین كرده، حتما دردسرساز خواهد شد. به اعتقاد من، این عزیزان باید تكلیف خود را بدانند و با افراد آلوده موسیقی همكاری نكنند. مثلا همكاری با خانم X یا آقای Y به خودی‌خود اشكالی ندارد، اما وقتی همین خانم و آقا، سیاسی خوانده‌اند، دلیلی بر همكاری با آنها دیده نمی‌شود.
به اعتقاد این عضو شورای شعر، وقتی كسی موقعیت اجتماعی دارد، تحت هیچ شرایطی نباید تن به همكاری با هر خواننده‌ای را بدهند و هر كجای بوی پول بیشتر به مشامشان خورد و با هر كسی كه دلشان خواست كار كنند. این ترانه‌سرایان موظفند كه پرستیژ حرفه‌ای خود را رعایت كرده و خود مواظب اعمال خود باشند.
او می‌گوید: خیلی از بچه‌های ما تی‌شرت می‌پوشند و به خیابان‌ها می‌آیند، اما آیا به اعتقاد شما این دلیل می‌شود من كه وجهه اجتماعی بالاتری نسبت به آنها دارم هم، همین كار را بكنم؟ یا بر فرض مثال وقتی یكی از عزیزانمان فوت كرده، لباس قرمز پوشیده و به مجلس ختم بروم؟ هر كس هر كاری كرد نباید ما دنباله‌روی او باشیم و نادانسته كارهای او را ادامه بدهیم.
اسرافیلی بر این باور است كه اگر ترانه‌سرایان چنین مسایلی را رعایت كنند، به هیچ وجه ممنوع‌الكار نمی‌شوند. ضمن اینكه اگر قرار باشد به تك‌تك كسانی كه ممنوع‌الكار می‌شوند ابلاغیه صادر شود، این كار باعث می‌شود شبانه‌روز مسئولان ارشاد مشغول نوشتن ابلاغیه شوند. بنابراین به ترانه‌سرایان توصیه جدی می‌شود از هرگونه همكاری با افراد تایید نشده از جانب وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی، جداً خودداری كنند. اگر نه به همین زودی ممنوع‌الكار می‌شوند، چه بخواهند و چه نخواهند!

نظرات